Một lần đến với Đức Phổ nếu ai đó chưa dừng chân lại với mỏ muối Sa Huỳnh thì thật là một sự đáng tiếc. Sa Huỳnh nằm ở cực nam tỉnh Quảng Ngãi, thuộc huyện Đức Phổ, cách thị xã tỉnh lỵ 60 km. Sa Huỳnh là vựa muối lớn nổi tiếng ở vùng duyên hải miền Trung từ thế kỷ 19 đến nay chẳng thua kém gì muối Cà Ná và muối Hòn Khói.
Địa danh Sa Huỳnh phải viết cho đúng là Sa Hoàng, có nghĩa là cát vàng. Thật vậy, màu cát ở đây không trắng như ở nơi khác mà lại có màu vàng óng ánh thật đẹp. Sở dĩ, phải viết thành Sa Huỳnh, vì chữ “ Hoàng” trùng tên Chúa Nguyễn Hoàng thời Nguyễn sơ.Các cánh đồng muối ở đây chiếm gần 500 ha và hàng năm sản xuất hàng trăm ngàn tấn muối có chất lượng tốt. Từ làng chài nghèo nàn và hoang sơ, Sa Huỳnh ngày nay đã trở thành một thị tứ nho nhỏ, xinh xinh nằm ẩn mình dưới hàng dương rủ bóng thướt tha và rừng dừa thơ mộng, là nơi mà du khách đã đến một lần thì thông thể quên, không những vì cuộc mưu sinh ở đây dễ dãi mà còn vì tình cảm con người ở đây mộc mạc và thiết tha:
Ngó ra ngoài bãi cát vàng,Cát bao nhiêu hạt, thương chàng bấy nhiêuNgay cả như nhà thơ Xuân Diệu, sinh thời đã có một lần đến Sa Huỳnh, như đã cảm nhận được vẻ đẹp của đất, trời, biển nước ở đây và đã thốt lên:
Hỏi mình biển đẹp vô ngần,Sóng xanh như đến dừng chân Sa Huỳnh.
Giữa trưa, đứng trên bờ đê của làng muối Sa Huỳnh nhìn về tứ hướng, giữa mênh mông đồng muối, đâu đó chúng tôi cảm nhận được niềm vui của diêm dân nơi đây đang lan tỏa ngập tràn, khấp khởi chờ vụ sản xuất mới bội thu…“Phơi nước biển” dưới nắng – một trong những công đoạn làm muối.
Đo nồng độ mặn của nước biển.
Nắng gay gắt là điều kiện để hạt muối kết tinh nhanh, đẹp.Cào thành ụ sau khi hạt muối đã được kết tinh trên đồng.
Hàng chục năm trời gắn bó với cái vị mặn của muối, cuộc sống của họ đã bện chặt vào cái nghề đã ngấm vào máu thịt của mình. Họ là những diêm dân dãi nắng dầm sương để làm ra hạt muối đem lại vị mặn mà cho cuộc đời.
Hàng năm cánh đồng muối Sa Huỳnh sản xuất khoảng 8.500 tấn muối đạt chất lượng, tiêu thụ khắp các thị trường miền Trung – Tây Nguyên và dùng trong công nghiệp chế biến thực phẩm tiêu dùng. Muối được đóng thành từng bao đặt dọc theo Quốc lộ 1A chờ xe tải mang đi tiêu thụ.Nhìn những hạt muối trắng tinh khiết, mang hương vị mặn mà của biển, ít ai có thể nghĩ rằng, để có được những hạt muối đó thì người diêm dân phải trải qua bao nỗi nhọc nhằn. Nhưng rồi họ vẫn cứ tiếp tục gắn bó với ruộng muối để đem lại vị mặn mà cho cuộc đời càng thêm ý vị.